ayrıntı yayınları etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
ayrıntı yayınları etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

3 Mayıs 2010 Pazartesi

NOT DEFTERİ

Yoksul ülkelerde yoksul insanlara, kendi ufak tefek işlerini kurup yoksulluklarından kurtulmalarına fırsat sağlayan "Mikro kredi," hakkında geçen hafta "New York Times"da çıkan bir haber oldukça ilginç, ama aynı zamanda düşündürücüydü. Habere göre, "Mikro Kredi," büyük bankaların tekeline girme yolundaydı ve bu istatistiksel verilerle ortaya konuyordu: mesela mikro kredi dağıtımının %60'ından biraz daha fazlası büyük finans kuruluşlarının elindeyken, sosyal yardım kuruluşlarına çok az bir pay düşüyordu; üstelik bu finans kuruluşları aşırı bir faiz alıyordu kredi dağıttığı insanlardan. Haber, projesiyle Nobel Barış Ödülü kazanan Bangladeşli Muhammed Yunus'un (haklı olarak) bu duruma isyan ettiğini ve bir konferansta fakir insanların sırtından para kazanmanın haksızlık olduğu üzerine sözlerini de yansıttı. Bu olay, kapitalizmin, tarihteki en büyük başarısının kendisine daima yeni sömürü alanları yaratması olduğunu bir kez daha ispatlıyor maalesef.

Moda her zaman dikkatimi çeken bir konu olmuştur; ancak giyinmek kuşanmak ve neyin moda olduğunu takip etmekten ziyade, kıyafetlerin dönemsel, sosyolojik kodlarının izini sürmek, neyin niçin moda olduğunun altında yatan olguları deşmek açısından. Amerikalı sosyoloji profesörü Diane Crane'in, bizde de Ayrıntı Yayınları'ndan çıkan "Moda ve Gündemleri-Giyimde Sınıf, Cinsiyet ve Kimlik" isimli kitabı bu bağlamda muhteşem bir kaynak. Crane genel olarak modanın tarihsel sürecinde dört şeyin önemini açığa çıkartıyor;
a) Giyime 19.yüzyılda ve erken 20.yüzyılda "sınıfın" biçim verdiğini ve kıyafetlerin bu dönemde bir sınıf belirleyicisi veya "sınıf atlama özlemi" göstergesi olduğunu, ancak bunun günümüzde geçerliliğini yitirdiğinin.
b) Modanın modern zamanlarda "yukarıdan aşağıya" biçimlendirildiğini ve üst sınıflarca alt sınıflara iletildiğini, ancak post-modernizmin parçalı toplumlarında bu sefer "aşağıdan yukarıya" bir örgütlenmenin söz konusu olduğunu. (Sokak modası, kimlikleri öne çıkartan giyim tarzları vb...)
c) Eskiden belli bir merkezin (mesela Paris) hegemonyasında olan modanın, kürelleşme çağında belli bir merkezin olmadığı, merkezsiz ve dağınık bir biçimde yaratıldığını ve medya aygıtları yoluyla kitlelere iletildiğini.
d) 19.yy ve 20.yy başlarında statü göstergesi olan giyimin 20.yy ortalarından (bilhassa 60'lı yılların özgürlük hareketlerinden sonra) kimliğe, isyana, politik eylemlere vs... gönderme yaptığını ve müziğin de moda yaratmakta bu dönemlerde büyük bir güce dönüştüğünü.
Kitap, post-modern okumalardan keyif alan bir okuyucu için gerçekten de etkileyici bir çalışma.

1 Mayıs'ı olaysız tantanasız kutladık, ama benim için en sevindirici olan şey, meydandaki yeni nesilden genç insanların son derece bilinçli bir şekilde, yeni bir örgütlenmeye dair sinyaller vermeleriydi. A.Negri&M.Hardt "İmparatorluk" da, çağımızda klasik 'işçi sınıfı'nın sınıfsal özelliklerini yitirdiğini belirtip, ama bunun susmak, geri çekilmek anlamına gelmediğini, 'çokluk' olarak adlandırdıkları ve sömürüye uğrayan herkesi (sadece kol işçisi değil) kapsayan yeni ve daha genel bir örgütlenmenin ortaya çıkması gerekliliğini vurgularlar; sloganları ise "Ya imparatorluk ya çokluk,"tur. 1 Mayıs'taki görüntü, "çokluk"un kendini yaratmasının imkansız olmayacağını gösterdi. Zaten, tarihte 'başkaldırı,' genellikle belli belirsiz de olsa küçük bir kıvılcımla başlamıştır.






  




16 Kasım 2009 Pazartesi

EDEBİYATIN HAZ DURAKLARI-3 (PASCAL BRUCKNER-GÜZELLİK HIRSIZLARI)

İnsanlar arası ilişkilerde iletişimin en beliryeci faktör olduğu çağımızda, bu iletişimin önemli bir unsuru da, tüm bazı itirazlara karşın fiziksel 'güzellik' olgusu. Bir meta olarak güzelliğin varlığı, sanayi uygarlığının ortaya çıktığı dönemlere dayansa da, son elli yıldır kozmetiğin ve modanın başlı başına bir ekonomi dalı haline gelmesiyle daha çok önem kazandı. Öyle ki, çağımızda bir kadın güzelliği dahi, "Çirkin kadın yoktur, bakımsız kadın vardır," sözünün tarif ettiği kalıba, kapitalist mantığın gıdıklağı tüketim içgüdüsünün derinliğine indirgenmiştir. Günümüzde bir iş görüşmesinde fiziksel olarak daha güzel olanın diğerine göre daha avantajlı olduğu ise yadsınmaz, ama acı bir gerçek.
Pascal Bruckner, Ayrıntı Yayınlarından çıkan ve maalesef şu an yeni baskısı yapılmayan "Güzellik Hırsızları" isimli romanında işte bu "güzellik fetişizmi" olgusuna el atıyor. Romanda bir çift dağ tatili sırasında kaybolur ve sonra şans eseri gördükleri bir eve sığınırlar. Ev sahipleri son derece tuhaf bir karı-kocadır ve bu dikkatlerinden kaçmaz. Ve roman ilerledikçe okuyucu da, bu tuhaf karı-kocanın sırrını öğrenirler: Daha baskın olan koca, yeryüzünde güzelliğin bir lanet olduğunu düşünür ve bunu ortadan kaldırmak ister. İşte bu yüzden genç ve güzel kızları kendisine kurban seçerek dağ evine kaçırır, sonra da mahzene benzer bir yere kapatır onları. Sadece karınlarını doyuracak kadar yiyecek verir güzel kurbanlarına; ancak kitap okumak serbesttir. Sıradan bir psikopat olarak değerlendirelemez romanın bu tuhaf adamı. Yaptıklarının her birinin bir amacı vardır ve bunu sırlarının ortaya çıkmasından sonra evlerine gelen çifte bir bir anlatır. Hatta konuk kadın çok güzel olduğundan onu da "kurutmahane" adını verdiği mahzene kapatır. Eyleminin en erdemli amaçlarından birisi olarak, bu güzel insanların "kurutmahane" de zaman içinde çirkinleşerek, kendi gerçek benliklerini bulacaklarını, yüzlerindeki sahte maskeden kurtulacaklarını düşünür. Çünkü bu insanlara bahşedilen karşı konulamaz fiziksel güzellik, onları olmadıkları başka birisine döndürüp, kendilerinden uzaklaştırmaktadır. Toplumsal yaşantılarında ise bu güzelliğin avantajlarından fazlasıyla yararlandıklarından, hiçbir zaman kendilerini bulamazlar. Bu insanlara yardım ettiğine inanır yani kahramanımız: onlara "kurutmahane" de bulundukları süre boyunca bir zarar vermez, hatta amaç yerine getirildiğinde, çirkinleşip gerçek benliklerine kavuştuklarında onları ait oldukları toplumun içine salar.
"Güzellik Hırsızları" felsefenin arka plana düştüğü çağımızda, güncel bir olguyu felsefi bir açıdan ele alarak büyük bir iş başarıyor ve hiçbir şey anlatmayan tonla romanın içinde tozlu raflarda kalsa da kendine bir yer buluyor.
Görmek isteyene...